De Renkumse Molenbeek

Een fotoreportage

De Molenbeek is een van de beken in het Renkumse Beekdal. Hij ontspringt ten noorden van de spoorbaan Utrecht - Arnhem, halverwege Ede en Wolfheze, en net ten oosten van de kruising van de spoorbaan met de A12. Op weg naar de Rijn wordt de beek nog gevoed door meerdere zijtakken (sprengkoppen). Het noordelijke deel van de beek heeft nog een redelijk natuurlijk karakter en kronkelt door de bossen. Het midden van de beek is kunstmatig op de oostelijke helling van het beekdal gelegd en volgt het dal naar het zuiden. Het zuidelijke deel loopt deels ondergronds, onder de papierfabriek door, die in het dal is gebouwd. Daar voorbij loopt de beek via een dode meander, de Sprang, in de Rijn.
Parallel aan de Molenbeek loopt nog een tweede beek, de Oliemolenbeek. Deze beek loopt in het laagste deel van het beekdal, en heeft wel een natuurlijke bedding. In het midden van het beekdal ontspringt nog een derde beek, de Afgebrande beek.

Ik kan me herinneren als kind in de Molenbeek te hebben "gezwommen", en ook vele jaren later heb ik ooit een deel van de beek langsgelopen. Pas veel later is het idee gekomen om de loop van de beek vast te leggen in een fotoreportage. Ik heb daarbij ontdekt dat noordelijk van de meest noordelijke bron, de sprengkoppen bij de A12, het beekdal verder kronkelt in de richting van de schaapskooi langs de Arnhemse Weg van Ede naar Arnhem. Dit blijkt een smeltwaterdal te zijn, gevormd door het wegstromende water van het smeltende ijs uit de IJstijden. Ook ten noorden van de schaapskooi is er een laag gebied dat tot dezelfde geologische structuur behoort. Noordelijk in dit gebied liggen een aantal vennen. Een daarvan is de Kreelse Plas, waar deze fotoreportage begint.

Hoewel de beken (bekenstelsel zou een beter woord zijn) vroeger wel degelijk water hebben gevoerd, staat het midden en zuiden van de Molenbeek volledig droog. De Oliemolenbeek voort nog wel water. De oorzaken zijn o.a. de daling van de grondwaterstand op de zuid-Veluwe en het lekken van hogere delen van de beekbedding.

Over de achtergronden, geologie en geschiedenis van de beken en het gehele beekdal verwijs ik naar een heel leuk en interessant boekje van de IVN afdeling Zuidwest Veluwe, met als titel "Wandelen in het Renkums beekdal". Het ISBN nummer is 90-802201-1-6. Het is o.a. verkrijgbaar in de shop op het NS-station Wolfheze.
Wel besteed ik hier wat aandacht aan het beekdal en de omgeving.

Smeltwaterbekken Smeltwaterbedding Bovenloop Middenloop / beekdal Zuidelijk deel

Het beekdal en de omgeving.

Het beekdal van de Renkumse beken ligt samen met het dal van de Heelsumse beken in een laagte tussen stuwwallen op de Zuid-Veluwe. De oostelijke stuwwal loopt vanaf Wageningen via Ede naar Lunteren, de westelijke wal loopt ten oosten van Heelsum via Arnhem langs de IJsselvallei naar het noorden. Deze laagte heeft met wat verbeelding de vorm van de letter Y. De rechtertak is een westelijk smeltwaterdal, dat uiteindelijk doorloopt tot aan de Kreelse Plas (blauwe "K" op het kaartje). De rechtertak is eveneens een smeltwaterdal dat doorloopt tot een gebied westelijk van de Imbosch. De poot van de letter is waar beide dalen samenkomen en doorlopen naar de Rijn. Het is het huidige dal tussen Renkum en Heelsum.

De Molenbeek zelf, blauw op het kaartje hiernaast, ontspringt ten noorden van de spoorlijn, net ten zuiden van de A12. De "bron", twee sprengkoppen, zijn te vinden vanaf de Wijde Veldweg. Dit is de zandweg (zwarte lijn met letter "W" op het kaartje) die langs de schaapskooi (rode "S") aan de Arnhemse Weg (N224) naar het zuiden loopt. Komend vanaf de schaapskooi neemt u na het viaduct onder de snelweg het eerste bospad naar rechts. In een laagte vindt u de sprengkoppen aan uw linkerhand, en het smeltwaterdal aan uw rechterhand.
U kunt dit deel van de beek volgen tot aan de spoorweg.

Het eigenlijke smeltwaterdal, geel op de kaart, vindt u eveneens vanaf de Wijde Veldweg, wanneer u ten noorden van het viaduct het eerste pad rechts neemt. U komt dan gelijk in het dal, en kunt het kronkelende bospad blijven volgen tot vlak bij de schaapskooi. Vooral het meest zuidelijke deel is duidelijk als een kronkelend dal te herkennen.

Ten noorden van de snelweg is een wat laaggelegen gebied met wat vennetjes aan de noordelijke rand. Dit is het smeltwaterbekken tussen de stuwwallen, die bruinig zijn gekleurd op het kaartje.

De Molenbeek is vanaf de spoorlijn nauwelijks te volgen omdat de beek niet toegankelijk is (camping en prive-terrein) Ten noorden ven het eigenlijke beekdal (groen op de kaart) is er een natuurreservaat waar men een aantal beken en zijtakken kan zien. Vanaf hier naar Renkum is de beek grotendeels te volgen.

Het eerste deel, vanaf dit reservaat tot aan de Keyenbergseweg tussen Bennekom en Renkum (zwart op de kaart, met "K" aangeduidt), is de Molenbeek goed te volgen en goed met water gevuld. Ook de Oliemolenbeek, in het midden van het dal gelegen, voert water.
Ten zuiden van deze weg "loopt" de beek al snel droog; een paar honderd meter verder is de bedding kurkdroog. Hier ontspringt ook de Afgebrande beek, die tussen de Molenbeek en de Oliemolenbeek in naar het zuiden loopt.

Tot aan de Hartenseweg (zwarte lijn met "H") is de Molenbeek goed te volgen, en staat geheel droog. Op vele plaatsen is de bedding geheel overwoekerd. Bij de Hartenseweg verdwijnt de Molenbeek in een duiker om halverwege het fabriekscomplex van de papierfabriek (rood gebied met een "P") weer tevoorschijn te komen.
Dit complex grenst aan de Hartenseweg. Direct ten zuiden van deze weg vloeiwen de Oliemolenbeek en de Afgebrande beek samen in de Kortenburgse beek, die westelijk van het fabriekscomplex aan de rand van het beekdal naar het zuiden stroomt.

Direct zuidelijk van het fabriekscomplex is een terrein waar het kasteel Grunsfoort heeft gestaan. Dit is op het kaartje met donkergroen gemarkeerd. Zuidelijk van dit terrein lopen de beken samengevoegd onder de weg van Wageningen naar Renkum door (N225) en monden uiteindelijk in de Sprang uit (blauwe letter "S"), een dode zijloop van de Rijn. Iets verder stroomafwaarts mondt de Sprang uit in de Rijn.

De Kreelse Plas, een vennetje aan de noordelijke rand van het smeltwaterbekken. De laagte van het zuidelijk deel van het smeltwaterbekken, gezien vanaf de heuvel bij de schaapskooi.

Smeltwaterbekken: Vanaf de Kreelse Plas.

De nummers op het kaartje corresponderen met de foto's. De foto's zijn in "thumbview"; klik op de nummers op het kaartje voor meer informatie, of dubbelklik op de foto's om de foto's in een hogere resolutie te downloaden.

De Kreelse Plas, een vennetje aan de noordelijke rand van het smeltwaterbekken.
1.
De laagte van het zuidelijk deel van het smeltwaterbekken, gezien vanaf de heuvel bij de schaapskooi.
2.
   
De heide naast het smeltwaterdal, gezien naar het zuiden vanaf de heuvel bij de schaapskooi. Een "kom", net ten noorden van het begin van de smeltwaterbedding. Dit is het begin (het meest noordelijke deel) van het smeltwaterdal, net iets ten zuiden van de "kom" op de vorige foto. Het smeltwaterdal, iets verder naar het zuiden. Het smeltwaterdal, weer een eindje verder naar het zuiden. Een breed deel in het smeltwaterdal, vlak bij de eigenlijke bron van de Molenbeek. Deze foto is genomen bij de noordelijkste sprengkoppen, de eigenlijke bron, van de Molenbeek.

Het smeltwaterdal.

De nummers op het kaartje corresponderen met de foto's. De foto's zijn in "thumbview"; klik op de nummers op het kaartje voor meer informatie, of dubbelklik op de foto's om de foto's in een hogere resolutie te downloaden.

De heide naast het smeltwaterdal, gezien naar het zuiden vanaf de heuvel bij de schaapskooi.
3.
Een "kom", net ten noorden van het begin van de smeltwaterbedding.
4.
Dit is het begin (het meest noordelijke deel) van het smeltwaterdal, 
net iets ten zuiden van de "kom" op de vorige foto.
5.
Het smeltwaterdal, iets verder naar het zuiden.
6.
Het smeltwaterdal, weer een eindje verder naar het zuiden.
7.
 
Een breed deel in het smeltwaterdal, vlak bij de eigenlijke bron van de Molenbeek.
8.
Deze foto is genomen bij de noordelijkste sprengkoppen, de eigenlijke bron, van de Molenbeek.
9.

 
 
De twee sprengkoppen, in V-vorm gegraven, vormen de eigenlijke bron van de Molenbeek. De Molenbeek, honderd meter na de sprengkoppen. De Molenbeek niet ver van de spoorlijn. De Molenbeek, vlak voor de spoordijk. De Molenbeek zuidelijk van de spoordijk. De Molenbeek, na de haakse bocht naar links aan het eind van het deel dat parallel aan de spoorbaan loopt. De Molenbeek, na de haakse bocht naar links aan het eind van het deel dat parallel aan de spoorbaan loopt. De Molenbeek, weer wat verder naar het zuiden. Een smalle zijbeek, komend uit oostelijke richting, in westelijke richting naar de Molenbeek toe gefotografeerd. De Molenbeek in een bocht in westelijke richting, net voorbij het grafheuveltje. De Molenbeek in een bocht in westelijke richting, net voorbij het grafheuveltje. Een droge beekbedding, oostelijk van de Molenbeek gelegen. We zien hier de Bosbeek, komend vanuit westelijke richting. Een close-up van de Bosbeek, iets verder stroomafwaarts in oostelijke richting. Hier vloeit de Bosbeek (komend van links) samen met een andere beek. De Bosbeek in westelijke richting, gezien vanaf de samenvloeing met de Molenbeek. De Samenvloeiing van de Bosbeek (rechts) en de Molenbeek.

De bovenloop: de Molenbeek ten noorden van het beekdal.

De nummers op het kaartje corresponderen met de foto's. De foto's zijn in "thumbview"; klik op de nummers op het kaartje voor meer informatie, of dubbelklik op de foto's om de foto's in een hogere resolutie te downloaden.

De twee sprengkoppen, in V-vorm gegraven, vormen de eigenlijke bron van de Molenbeek.
10
De Molenbeek, zo'n honderd meter na de sprengkoppen.
11
De Molenbeek niet ver van de spoorlijn.
12
De Molenbeek, vlak voor de spoordijk.
13
De Molenbeek zuidelijk van de spoordijk.
14
 
De Molenbeek, na de haakse bocht naar links aan het eind van het deel dat parallel aan de spoorbaan loopt.
15
De Molenbeek, weer wat verder naar het zuiden.
16
Een smalle zijbeek, komend uit oostelijke richting, in westelijke richting naar de Molenbeek toe gefotografeerd.
17
De Molenbeek, verder naar het zuiden. Deze foto is genomen vanaf een grafheuveltje.
18
De Molenbeek in een bocht in westelijke richting, net voorbij het grafheuveltje.
19
 
Een droge beekbedding, oostelijk van de Molenbeek gelegen.
20
We zien hier de Bosbeek, komend vanuit westelijke richting.
21
Een close-up van de Bosbeek, iets verder stroomafwaarts in oostelijke richting.
22
Hier vloeit de Bosbeek (komend van links) samen met een andere beek.
23
De Bosbeek in westelijke richting, gezien vanaf de samenvloeing met de Molenbeek.
24
 
De Samenvloeiing van de Bosbeek (rechts) en de Molenbeek.
25
 
Een terugblik op de samenvloeiing van de Molenbeek (komend van rechts, doorstromend naar links) en de Bosbeek. De Molenbeek halverwege de samenvloeiing met de Bosbeek en de Quadenoordweg. De Molenbeek stroomt hier diep onder de weelderige begroeiing. Naast de Molenbeek is nog een beekbedding aangelegd. Het noordelijke deel van het beekdal, gezien vanaf de Quadenoordweg. De Molenbeek in zuidelijke richting, ruim honderd meter vanaf de Quadenoordweg. De Molenbeek gezien vanaf de volgende weg (stroomafwaarts) die de beek kruist. In het midden van het dal loopt de Oliemolenbeek. Net ten zuiden van deze weg is de Molenbeek kurkdroog. Een paar honderd meter verderop is de Molenbeek niet meer dan een uitgesleden en overwoekerd pad. Halverwege de Keienbergweg loopt een pad door het dal. Het pad door het beekdal. De Molenbeek halverwege het pad en de Keienbergweg, naar het noorden gezien. De Molenbeek, net ten zuiden van de Keienbergweg. Vanuit het dal gezien: De Molenbeek langs de bosrand, in noordelijke richting gefotografeerd. Het voorlopig einde van de Molenbeek, ten noorden van de Hartense Weg bij Renkum.

Het middendeel: de Molenbeek langs het beekdal.

De nummers op het kaartje corresponderen met de foto's. De foto's zijn in "thumbview"; klik op de nummers op het kaartje voor meer informatie, of dubbelklik op de foto's om de foto's in een hogere resolutie te downloaden.

Een terugblik op de samenvloeiing van de Molenbeek (komend van rechts, doorstromend naar links) en de Bosbeek.
26
De Molenbeek halverwege de samenvloeiing met de Bosbeek en de Quadenoordweg.
27
De Molenbeek stroomt hier diep onder de weelderige begroeiing.
28
Naast de Molenbeek is nog een beekbedding aangelegd.
29
Het noordelijke deel van het beekdal, gezien vanaf de Quadenoordweg.
30
 
De Molenbeek in zuidelijke richting, ruim honderd meter vanaf de Quadenoordweg.
31
De Molenbeek gezien vanaf de volgende weg (stroomafwaarts) die de beek kruist. 32 In het midden van het dal loopt de Oliemolenbeek.
33
Net ten zuiden van deze weg is de Molenbeek kurkdroog.
34
Een paar honderd meter verderop is de Molenbeek niet meer dan een uitgesleden en overwoekerd pad.
35
 
Halverwege de Keienbergweg loopt een pad door het dal.
36
Het pad door het beekdal.
37
De Molenbeek halverwege het pad en de Keienbergweg, naar het noorden gezien.
38
De Molenbeek, net ten zuiden van de Keienbergweg.
39
Vanuit het dal gezien: De Molenbeek langs de bosrand, in noordelijke richting gefotografeerd.
40
 
foto.gif (9850 bytes)
41
 
Het vervolg van de Molenbeek aan de rechterrand van het beekdal, langs het complex van de papierfabriek. Net ten zuiden van het fabriekscomplex is er een open weiland, waar de plaats is aangegeven waar het kasteel "Grunsvoort" heeft gestaan. Het beekdal in zuidelijke richting gezien, ten zuiden van het weiland waar kasteel Grunsvoort heeft gestaan. Een waterpartij in de uiterwaarden van de Rijn, op het terrein van de waterzuiveringsinstallatie. Het einde van het beekdal.

Het zuidelijk deel: De Molenbeek bij de papierfabriek en naar de Rijn.

De nummers op het kaartje corresponderen met de foto's. De foto's zijn in "thumbview"; klik op de nummers op het kaartje voor meer informatie, of dubbelklik op de foto's om de foto's in een hogere resolutie te downloaden.

Het vervolg van de Molenbeek aan de rechterrand van het beekdal, langs het complex van de papierfabriek.
42
Net ten zuiden van het fabriekscomplex is er een open weiland, waar de plaats is aangegeven waar het kasteel "Grunsvoort" heeft gestaan.
43
Het beekdal in zuidelijke richting gezien, ten zuiden van het weiland waar kasteel Grunsvoort heeft gestaan.
44
Een waterpartij in de uiterwaarden van de Rijn, op het terrein van de waterzuiveringsinstallatie.
45
Het einde van het beekdal.
46
 

Toekomstige ontwikkelingen:

De gemeente Renkum heeft besloten de vrije ruimte op bedrijventerrein Beukenlaan in Renkum niet uit te geven aan bedrijven. De kans is groot dat het bedrijventerrein, dat middenin het Renkumse Beekdal ligt, wordt ontmanteld.
Volgens een artikel van GroenLinks, naar aanleiding van statenvragen van die partij aan de G.S. Klik hier om het desbetreffende artikel te lezen.

Bij Renkum gaat een oud fabrieksterrein wijken voor een beekdal. Dat is aantrekkelijker dan het oppeppen van de bedrijvigheid. En biedt Veluwse herten een route naar de Rijn.  
Aldus een artikel in het katern Wetenschap van de Volkskrant van 19 januari 2002, geschreven door Marieke Aarden n.a.v. een onderzoek door drs. Madeleine van Mansfeld van het Wageningse onderzoekburo Alterra. Klik hier om het desbetreffende artikel te lezen.

Informatie over papiermolens langs de Renkumse Beken:
Klik hier om de homepagina van Jeroen en Gerdien Nikkels te zien.

Reacties, commentaar en op- of aanmerkingen? Graag een e-mail.Stuur een mail

Fokke Nauta 


   Terug Home Boven Verder